Qonaxên Şînê

Wê şevê li çavên wê nihêrî û xwe kerr kir. Du destên esmer, pêçiyên zirav û dirêj... Pêçiyên xwe çiqasî zêde bikar dianîn ne? Te wê şevê gotibû qey pêlîstoka wê jî pêçî nin. (wekî gelek caran gotinan dan mozan û ji devê te xwe avêtin derve) 

 + Hands!
-  Oh, that makes sense! Cause I'm a guitarist 

Wisa şevên qerebalix hebûn û her ku diçû dirêjtir dibûn. Di telefonekî de dengekî tu didayî ber navekî an jî qeraltî, dibe ku xeyalekî. Te dîsa xwe kerr dikir. Bi dengekî nerm û dûr bersîv didan, qîmetê xwe yî bazarê de difikirî. 

Lê xewnan de? 

Di xewnan de wê tu bes dipîvayî. Tu bi avê, xeyaletan, karekterên romanan, karkerên serê sibê, posterên li diwarên cafeyan, qeraltiyên şevên xwe dipîvayî; lê bersîv her " ne ewqas" bû. 

NE EWQAS

Navê saloneke şevê bû, di kolana goristaneke Cihûyan de. Te destên xwe dan li ser serê xwe û wekî hestiyên kafiran kurekur kir û girîyayî. Te destên xwe li dora serê xwe gerand û şîna xwe kir. 

Bêguman gelek qonaxên şînê henin. (Ha vê gotinê îcar li eniya mala xwe dar ve bike) 

Ne bes qonax, gelek kalîteyên şînê jî henin. 

Hinek, hinekên tirsonek û aciz der barê tilî pêçiyên wê şevê de difikirin û li goristanên Cihûyan ji nişke ve beşeve tên. Belê, belê! Hinek wiha dikin û em, îcar bi hemû ev hebûna 56 kîlo hestî, xwîn, av û girî û çend gram kîmya, erê em nizanîn kalîteya vê şînê çi ye!

Lê tu dizanî êdî; Ne ewqas! 

Êdî çu xem nîn e bê ka çi qas...

Hevpeyvîn Digel Şener Ozmen

Şener Özmen di sala 1971’an de li Hezexê hate dinê. Li Zanîngeha Çukurovayê, di Beşa Şêwekarîyê de perwerdehiya hûnerê dît. Bi zimanê Tirkî helbest nivisîn, lê bi biryareke nepayîn dev jê berda. Serê pênivîsa xwe vegerand li devê kaniya zimanê zikmakî. Romanên wekî “Xeyb”, “Rojnivîska Spînoza”, “Keleh”, “Pêşbaziya Çîrokên Neqediyayî”, “Gramera Bêhizûr” nivisîn. Özmen, ji nav xwînerên Kurd de wekî romannûsekî serkeftî, hosteyê gotinê, ji nav cimaeteke navneteweyî de jî hunermendekî cidî, xwediyê karên polîtîk tê zanîn. Ka werin em wî bi gotin û raveyên wî xwe nas bikin.

Rojda: Di sêrî de gelekî spasdar im ku te hevpeyvîna me pejirand. Ez dixwazim em hê ji sêrî ve destpê bikin; gelo te çawa biryar da ku tu hunerê bikî û kesên an jî bîr û boçûnên li ser vê biryarê bandor kirine henin? An jî çi nin?

Şener Özmen: Wer pê dizanim ku vê pêvajoya han bi biryarekê destpê nekir, min xwe di nava gêre û vêreya hunerê û afirînerîyê de dît. Heye ku gotineke gelekî ji rêzê be, lê dikarim bi kar bînim; ez wekî hûnermendekî ji dayik bûm. Ji ber ku tim û dayîm min hest pê dikir ku ez hûnermendek im. Çima ez vê yekê dibêjim? Ji ber ku dema ez vedigerim rabirdûyê, paşxaneya xwe ya hûnerî, bi gotineke din kaya kevn didim ber bê, bi mebesta ku bibînim gelo çi û çi bûne sedem ku ez karekî bi vî rengî bikim, tiştine peywendîdarî giyan û dîtbarîya têkberan tê hişê min. Diviya ku min di serê sêrî de bigota ku şert û mercên ku hûnermendekî diafirînin li tevaya cîhanê ne mîna hev in. Helbet ev yeka han ji bo nivîskaran, ji bo hunermendan, ango ji bo hemû mirovên afirîner derbasbar e. Ango kawdan û şert û mercên cîhanê... Lewre li Hezexê dest pê kiriyê ev çîroka han. Bi qasî ku bi bîra min tê, dîya min wênexêzeke hewesdar bû, wê jî roproduksîyon çê dikirin. Min çavên xwe miçî bizava têlîpêçîyên wê dikirin, wekî çawan xêzan dikişîne! Deverên sîber û yên ronak bi çi teherî çareser dike. Jixwe di malbateke wehakîno de normale ku meriv dêhn û bala xwe bide hunerê. Xalanên min bi karê wênegirtinê mijûl dibûn. Hîna di wan salan de –qala salewextên berîya 12’ê Îlonê dikim– li xanîyê wan yê duqatî yê li Cizîrê jûreke wan yê tarî hebû ji bo şûştin û veşştina﷽﷽﷽﷽﷽ , ndan onaî têikar ndûştina fîlm û kartên wêneyan, agrandîzoreke wan hebû ji bo çapkirinê. Bêguman ev delîveyek, jê û pê de derfetek bû ji bo zarokekî fena min. Her tişt bi lîstikê dest pê dike. Ma ne wisan e? Cîhana min ev bû, ji ber ku ew jûra tarî cîyê min yê xweveşartinê bû. Min xwest ez Beşa Hunerê bixwînim, ne beşeke din. Li Hezexê kesekî ku di vê mijarê de alîkariya min bike tune bû. Ji xêynî mamosteyeke Dibistana Seretayî ku ez di wan salan de di lîseyê de bûm. A soxîn, min Hezex li dû xwe hêla û min berê xwe bi Çukurovaya xopan ve kir.

Rojda: Belê, gava meriv navê te di Googlê de dinivîse derbarê te de bi zimanên cuda cuda gelek agahî derdikevin. A ku herî zêde bala min kişand ew e ku di derbarê karên te yên hunerî de bi zimanên biyanî gelek rexne û gotar henin lê helbet hunera hevçerx di nav civata me de zêde nayê zanîn, loma jî dibe ku em bi gotinên te xwe naveroka karên te û motîvasyona te rave bikin dê çêtir be. Gelo hunera hevçerx çi ye? Hunermendê Kurd ê ku hunera hevçerx dike kî ye?

Şener Özmen: A baş ew e ku ez ji pirsa te ya dawîn dest pê bikim: Wek Kurdekî, hunermendê Kurd di nava geremola cîhana hunera hevçerx de ne tu tişt e. Hunermendekî Kurd yê bêdewlet jî, fenanî gurzê ser lodê ye. Kurdbûyîn jî daketiye asta hestekê; wekî tirsê, wekî bizdînê, wekî pêpesbûna xewn û xeyalan. Piştî sedsala 20’an, ne li tevayîya cîhanê be jî, li Parzemîna Ewrûpayê, ji ber ku fermana“-îzm”an rabû û piştî bîr û boçûn û xwendinên cihêreng yên li ser post-kolonyalîzmê, struktualîzmê, post-modernîzmê û di gelek dîsîplînan de derfetin peyda bûn ku hunermend êdî pişta xwe bi “-îzm” û maîzman germ nekin û tiştên çandî û yên navend-hûnerî bi awayekî serbixwe bikar bînin. Aya berîya vê tofanê hunermend ne gerdenaza bûn, ma ne bi serê xwe bûn? Pirs ev bû û pirsgirêka sereke jî, helbet di hemû qadan de bi Marksîzmê re bû, bi kir û kiryarên Stalînîzmê re bû. Postmodernîzm, benik di guhê hunermanendan de rakiribû, qala mûcîzeyekê dihat kirin, mûcîzeyeke wisan ku bo mînak bi salan piştgirîya Hunera Nûjen kiribû li Amerîkayê. Fena gotegotekê dihat gerandin, lêbelê paşê derket holê ku CIA, hunermendên navdar yên wekî Jackson Pollock, Robert Motherwell, Willem de Kooning û Mark Rothko di henga Şerê Sar de fena çekeke bi kar anîye. Ne yarî ye, bîst salên dûdirêj, CIA, li cîhanê gişî, piştevanîya Ekpresyonîzma Razber ya Amerîkayê kiriye. Loma jî, gava mirov qala hunera hevçerx, hunera nûjen dike, divê kêlîyek rabiweste, ro bike û bipîve, wekî çi dibêje, dê çi û çi vebibêje. Peyva “hevçerx” bixwe jî wergerek e modemod e, çi ji Tirkî, çi ji Îngilîzî hatibe wergerandin, şaş e û digel vê şaşitîyê jî, ev demek e bûye mertalek, bêhtir jî li Cîhana Sêyem. Ez ji van têgehan hez nakim, ji van navlêkirinan hez nakim, ji hunera ku bi H’ya girdek tê nivîsîn jî her weha! Lê di civaka Kurdan de, yan jî li Kurdistanê hûnera hevçerx çi ye? An jî hûnermendê hevçerx kî ye? Ez dibêjim -ku ev angaşta min e-, digel ku parçeyên mayîn yên Kurdistanê di şert û mercên ji hev gelek û gelek dûrî hev de, mêjûya xwe ya hunerî nivîsandin, Bakurê welêt, xasma jî Diyarbekir û hunermendên li Diyarbekirê di vê mijarê de bi pêş ve çûn. Kurt û Kurmancî, dixwazim bibêjim ku heta tu nebî xwedîyê xwe û statûyekê, tu tune yî. Loma, tu wateya Hunermendê Kurd yê Hevçerx nîn e, ji xeynî îtalîkkirina vê zincîregotinê. Bi tenê dikarim bibêjim ku ez Kurd im, Kurdekî bêdewlet im û karûbarê min ev e.

Rojda: Belê Şener lê dema ku meriv li navê te digere, pênaseya te wekî “Nivîskarê Tirk / Hunermendê Tirk” derdikeve. Tu dibêjî ku ez Kurd im, Kurdekî bêdewlet im û pêdivîya min ji tu pênaseyan nîn e. Lê wekî dibînî bêyî daxwaz û destûra te cîhan pênaseyan dide te. Gelo serbestîyeke me heye ku em vê yekê biguherînin? Û ew anektoda ku te di derbarê Ekpresyonîzma Razber ya Amerîkayê de got gelekî balkêş e. Gelo dawîya dawî, hunera te xizmeta çi dike?

Şener Özmen: Heye helbet, bila Kurd jî min wekî hunermend yan jî nivîskarê Kurd bi nav bikin, binivîsin û bibêjin. Ha, hingê tiştin –ne gelek– çareser dibin. Tu çi dikî bike, çi huner, çi wêje, pênaseya xwe her û her ji nû ve diafirînî û ev ne tiştekî hêsan e, tew dikarim bibêjim qerratî ye! Tu her û her hewl didî ku, xwe wekî Kurdekî bi pergala ku li hemberî te ye, bidî pejirandin, bidî pejirandin ku tu hunermend î, hunermendekî Kurd î. Ka kîjan xwedî dewlet bi heman reftaran bertekan dide? Balkanî? Koreyî? Japonî? Ne yek jî! Ji bilî yên nijadperest –yên wekî Tirk û Ereb û Eceman–, hunermend nakevin nîqaşên wehakîno, hunermendekî Alman, berîya Amanîya xwe, hunermendekî cîhanê ye, piştî wê dixwazî bila bibe yekî Marsî. Ev tê çi wateyê gelo? Çimkî, divê tu tim û dayîm, gotinên ji cîhana xwe ya tengenefes zêdetir û mezintir, tirtiretir bibêjî, gelek tiştên ku nikarî ji binî derkevî, bi carekê re bibêjî. Tu dibî aferîdeyek şaşomaşobûyî, tu dibî Frankeştaynek ku carinan bi Kurmancî jî galegalê dike. Reng e ku ev yeka han, di hêla zimên de dewlemendiyekî jî bide te, belam ev jî xewn û xeyaleke, xewn û xeyalên hunermendên li mêtingehan mezinbûyî. Çima ez ê her tim vê yekê bibînim, çima ez ê her tim bibêjim Şener Özmen hûnermendekî Kurd e, Şener Özmen nivîskarekî Kurd e. Di gelek pêşangehên navneteweyî de li paşîya nav û paşnavê me “Turkey” dihat nivîsandin. Hê jî di gelek hevpeyvînan de her çiqasî pirseke wiha raberî te nekin jî, ew xwe desthilatdar in, dinivisînin. Ji ber ku çîroka hûnerê, mêjûyê hûnerê yên xwedî statû dinivîsin, yan na?

Rojda: Ez ê cardin vegerim vê mijara polîtikbûn û hunermendê polîtîk.  Gelo tu hunermendekî polîtik î? An jî gelo hunera ne polîtîk heye?

Şener Özmen: Pirsek e; gelo di hûnera hevçerx de kêşeya nasnameyê roleke çawan dilîze? Min gelek caran pirsîye, ez ê cardin bipirsim; aya hunermendên Kurd, yên ku ji sedî nodî berhemên wan li ser şêwejîyana Kurdan, mêjûya Kurdan an jî trajedîya Kurdan in, piştî ku berhemên wan dikevin mûzexaneyan, li çarmedorê cîhanê digerin, çima serê êwil dev ji Kurdbûyîna xwe ber didin? Çimkî Kurdbûyin, bo demekê fena pêpelûkekê ye ji bo wan. Ev li alîyekî, gelo mirov çawan, bi firotana trajedîya vî gelî, popûler dibe? Ango, di hemî qadan de! Ji ber çi wekû kanîyeke bêbinî li vê pirsê dihinêrin? Tirk, ji vê kêşeya nasnameyê êciz dibin, lê ez pûte bi reftarên wan nakim! Ez nikarim xwe bi xwe bibêjim û nav li hunera xwe bikim wekî ez hunereke polîtîk diafirînim! Dibêm qey, berhemên min tiştên ku nehatine gotin jî, dibêjin. Loma weke berhemên polîtîk têne nasîn.

Rojda: Ma karûbarên cihanî ne polîtîk in?  An jî polîtîk çi ye?

Şener Özmen: Belê, polîtik in. Polîtîk çi ye? Berhemeke vîdeoyê yê li ser jîyana polîsên Meksîkayê yên di pêsîrtengîyêde mayî jî polîtîk e. Hunermendekî me li ser wan berhemeke vîdeoyê çêkiribû, rexne nakim, bi tenê bi lêv dikim. Çi ku sînorên polîtîkbûyînê jî ne hinde zelal in.

Rojda: An jî dibe ku bi awayekî sembolîk dixwaze balê bikşîne li ser sansûre li ser pirsgirêka polîsên dagirkeran li Amedê? Ji ber ku meriveke her roj tundîya polîsên dagirkeran li ber derîyê mala xwe bibîne lê nikaribe derbarê vê de kar bike dibe ku bibêje: yanê madem ku em nikarin di derbarê polîsên Tirkan ên li Amedê de kar bikin em ê biçin derbarê polîsên li Meksîkayê kar bikin. Bi rastî bêyî vê raveyê çu tiştek nayê hişê min.  

Şener Özmen: Tu di vê babetê de çakbîn î. Ez qasî te çakbîn nîn im û di sîtilda dêw de li mûyê spî jî nagerim. Belkî wisan e, belkî jî ne wisan e, em nizanin. Meseleya polîtikbûnê girîng e, rast e. Kurdbûyîn, polîtikbûneke jixweber e, xatirxwestina ji polîtîkayê jî helwesteke polîtîk e. Hinek hunermend karên polîtîk difarinîn, hinek hunermend jî karên dijberî polîtîkayê diafirînin, lêbelê di rastiya xwe de tişteke weha tune ye. Heta ku hunermendên me bi kar û barên xwe, bi zimanê xwe pêsnê mêtinkarên xwe bidin, dê tiştek neguhere. Binêre, li Amedê zimanê hûnera hevçerx Tirkî ye. Loma jî bi raya min tirs heye û beramberî wê jî wêrekî heye. Wêrekîya ku tê bikaribî li hemberî mêtingeran hiş û bîreke dîtbarî biafirînî. Ha ev helwesteke qewî polîtîk e!

Rojda: Piştî van gotinên zor balkêş, dixwazim bizanibim gelo karên te li ku derê tên nîşandan? Û karên te yên derbarê neteweya Kurd de bi awayekî dikarin peyama xwe bigihînin civakê an?

Şener Özmen: Ji ber ku dam û dezgehên me yên hunerî nîn in, yên heyî jî qewî lawaz in, meriv nizane bi rastî jî çi bibêje. Piranîya berhemên min di mûzexaneyên biyanî de nin. Gelekên wan di koşk û serayên koleksîyoneran de nin. Ji wan yek jî Kurd nîn e. Ma Kurd giştik xizan in? Giştik pûno ne!? Gelo Kurdekî dewlemend nîn e ku em bibêjin xwe ranêzîkî hunereke bi vî rengî bike? Koleksîyonerîyê bike, galerîyekê veke... serbikeve... ku ev jî pêkan e. Ji ber ku hemû hiş û bîr û hewldana min li ser avakirina keleporekê ye. Bila kes nebêje bêreh û rîçal in, kelepora wan nîn e, hunera wan nîn e. Heye! Her tişt heye, tenê dewleta wan tune!

Rojda: Em ê cardin vegerin li ser dîroka te ya takekesî. Gelo tu çawa, bi kîjan kar an jî karan bi awayekî navneteweyî hatî zanîn?

Şener Özmen: Ez bi tanê karekî nehatim naskirin. Ev pêvajoyek e. Belê hin hunermendên ku tenê bi karekî tên zanîn û hatine naskirin jî henin. Lê bi raya min ev yeka han ger û geştek e. Belê tu kar dikî, tu gelek tiştan dikî, ji ber ku tu zimanekî li hemû dewerên cihanê derbasdar bikar tinî. Tu wêneyan çê dikî, tu vîdeoyan diafirînî, tu enstalasyonan çê dikî û kêmûzêde hemû kes heman tiştan dikin. Ango çu formeke ciyawaz nîn e ku ez dikim ên din nakin. Na! Jixwe hûnermend gelek forman bikar tînin, divê bikar bibînin jî. Yanê ev meseleya “international” zêde ye, her tim piştî navê te an jî pêşiya navê te bilêv dikin. Lê bi rastî ez nizan im. Ne hewce ye yanê.

Rojda: Tu berîya hatine li vê derê li New Jerseyê bûyî, bawer dikim nêzikî salekî li wir mayî. Niha jî li Berlînê dijî yî. Wekî tê zanîn li Berlînê cimeateke Kurdan a zor geş heye û wekî wê gelek hûnermend û nivîskarên Kurd li vir dijîn. Gelo cih û derfetên hevdunasînê û tevkarîyê henin?

Şener Özmen: Haya min ji cimaeta Kurdan li Berlînê heye, belam bawer dikim ku haya wan ji min nîn e. Lêbelê ez bixwe hogirî Berlînê me, min li vir gelek pêşangeh li dar xistin, pêşangehên ku hê jî berdewam in jî henin. Sed heyf û mixabin, hêja delîveyek ku me li dora xwe bicivîne, pêk nehatiye.

Rojda: Yanê meriv dikare bibêje ku tevkarî û têkiliyên bi awayeke takekesî çê dibin, ne wisa?

Şener Özmen: Belê, wisa ye. Helbet ev jî derfet in, yanê festîvalên hûnerî henin helbet lê encamên bi vî rengî nadin.

Rojda: Gelo tu niha li ser çi dixebitî û planên te çi nin?

Şener Özmen: Ez niha ji bo pêşangeheke xwe ya takekesî ya li Stenbolê kar dikim. Di Avrêla 2019’an de, dê li Pilevneli Mecidiyeköyê li dar bikeve. Çend vîdeo li Berlînê hatin kişandin, derhênerê wêneyan jî sînemagerê Kurd Savaş Boyraz e. Di heman demê de ji bo fînala pêşangeha Adnan Yildizî ya bi navê “Mutterzunge”yê ku gotineke nivîskar Emine Sevgi Özdamarê ye,  li ser vîdeoyekê dixebitim, hema hema li ber qedandinê ye. Belê ez li gelek cihan kar dikim, lêbelê ez ê li Berlînê bimînim. Sedema vê yekê bes ne ew e ku jîyana li vir ji bo min û malbata min hêsa ye. Na! Hinek tiştên gelekî takekesî jî henin. Bi vê pêşangeha digel Adnan Yıldiz ve ez dixwazim hinek jiberan jî serobino bikim. Yanê bi rastî jî polîtîk çi ye, antî-polîtik çi ye. Helbet Berlîn van mijaran de gelekî îlhamê jî dide meriv.

Rojda: Mala te ava Şener, gelekî spas dikim bona bersîvên te.

Şener Özmen: Spas xweş Rojda.

NŞ: Ev hevpeyvîna ji bona kovara Şemamok hatiye kirin û hejmara kovarê ya 29emîn de hatiye weşandin. 

Rû û Kûr - Alî Duran Topuz

Min pêşiyê 20 rûpelên pêşîn xwendin, paşê çavên min li paşiya berga pirtûkê ket. Nivîsa li paşiya pirtûkê wiha destpê dike; "Paul Auster dibêje, tenê ew kesa/kesê dikare çîrokekê vebêje çîrokekê dijî. Çirokên mînîmal ên Alî Duran Topuz ji hinava vê zanînê olan didin...." Di binê vê nivisê navê çu kesî nîn e. Gelo çima li ser vê meselê disekinim? Ji ber ku meraq dikim gelo çima piştî xwendina "Rû û Kûr"ê gotinên Walter Benjamîn ên derbarê çîrok û çîrokbêjiyê de nehatiye hişê wan lê navê Paul Austerê kirine? Paşê dîsa mala xwe didime naveroka pirtûkê û dibînim ku pirtûk bi rastî jî ji danasîna li piştê zêdetir e. Xwezila êdî dem-dezgehên ku derbarê metnên kurdî xwe analîz û rexneyên wêjeyî dikin hebin û em bikaribin gotin û fikrên zêdetir kesan bixwînin. 

Rû û Kûr ji weşanxaneya Awestayê der çûye. Bi zimanekî ne-çêkirî, bi taybetî zimanê herema Qoçgirîyê ve hatiye nûsîn. 90 rûpel e û di rûpela paşîn de ferhengeka biçûk heye. 

Gava mirov nikare ji êşa xwe dûr bikeve, bi awayekî aram, serîyekî sax û salîm derbarê xwe, bîrhatinan, şer û koçberiyê bikire û di deman demê de zimanê warê zarokatiyê her û her talan bibe, meriv mîna mirovên tat û lal pildepild dike lê nikare mabesta xwe bi awayekî dûr û dirêj rave bike. 
Rewşa zêdepariya civaka me wiha ye. Lê carna hin kes derdikevin û hîç nebe keviran didin li hin goşe qunçikên bîra me. Bi keviran wêneyên nêrîneka şermoke, axîneka wan pîrên êdî zar zêçên wan jî zimanê wan nizanin, wan jinikên xwe didan li ber pencereyên bêtonarmeyên Enqerê, karkerên berve êvarê bi bêhna xwedana kefikî dolmîşa fikirtepeyê siwar dibin, civakeka di navbera berê û niha de şaş û metel notanî keriyê bêserî diçe tê, xêz dike. 

Ji pirtûkê;

"Go, 'bila kes ne navê min wenî bîra xwe û ne jî qala min bike.' Niha her tim li bîra me da ye ku em xwe şaş nekin û navê wî helmedin." 

Nivîskar bi zimaneke zor resen, şêwazeke sade û sakin hin wêneyên wan kesên êdî koka wan qeliyaye, hêdî hêdî dimirin û tên jibîrkirin xêz kiriye. Bi dil û can pêşniyarî xwîneran dikim û helbet hêvî dikim ku tu kes reverev neçe vê pirtûka delal wernegerîne zimanê tirkan. An na, wekî ku Paul Austerê post-modernîst di Newyork Trilogyê de gotibû; hertişt vediguhere û dibe dijminê xwe. Hêvî dikim ew dengên sêwî bi hemû sêwitiya xwe li ber der diyarê xwe bimînin. Hema bila haya wan torinên bêxîret jê nebe, ma çi! 

Piştî wan salên zehmet, hin salên din ên zehmet

Li wê roja sar, cardin ew rûyê spîçolkî û biçûk hilda nav kefa herdu destên xwe, li çavên wê nihêrîn; kê dizanî bû li vî welatê dûr em ê cardin "bên arekî". Beşeve hat, sekinî û pirsî; dûr? Anegorî ku derê dûr? 

-Wê demê li rojên sar dest û piyên te heya hindurê te mîna zoma li ser tas kevçiyan dicemidî, te reşayiya şeva dirêj mîna qîr qetranê pê dida. Xewnên qerebalix bi îskeîskên westiyayî dibirrîn û berê xwe dida rêwitiyeke nû.

Yanê ji welêt dûr, çiza'm ji B'ê, M'ê, S'ê welhasil ji ferhenga me dûr. 

-Te xwe pindevekirî bû, kerre kerr dimeşiyayî. Ferhengeka wî zemanî hebû; rojên zû derbas dibûn, berfa hevrişimî, pencereyên zer vê diketin, faykeyên qalind, îskanek çaya zer li ber dikana hevalekî. 

Wê rojê rûyê wî geş bû, qala jiyaneke nû û bi tendûristir de xeber dida lê dîsa jî cixare li pey hevdu vêdixistin. Planên nû, daxwazên nû... Hertiş gelekî nû bû, bêyî dilgiraniya wê ya sosret. Beşeve hat û got; çiraxê Bîlge Karasû mirina li netika kesên din didît. Mirin mîna xaleke biçûk hêdî hêdî reştir û mezintir dibû û axiriyê de diteqiya. Te bibêjî hebûna xwe mîna kuleka bêderman li ser dilê xwe digerand. Qey gedekî sade, aram û beşerxweş bû.

- Guhê xweş dida li ser gotinên te. Mîna berê, mîna çawa ji xwe re tişteke şengêl dîtibe, girîyê te hat û te xwest hûn ra bin. Ma te negotibû ez ê nebim tişteke şengêl bo hîç kesî! 

Wî serê xwe ra kir û got: tu dîn î!

-Ji wan salên qîçik û zer pê ve, ez mîna perperokeka gêj û geş li gora xwe diçûm dihatim û tekane dildara min bizineka beş bû... 

Sîddharta

"Sîddharta weha peyivî: belê, ramanên min hebûn û hayzanî hebûn, tim û tim hebûn. Min carna ji bo saetekî an ji bo rojekê zanyarî di nav xwe de hîs dikir, wisa mîna ku meriv jîyanê di dilê xwe de hîs dike. Lê dê ji bo min gelek zehmet be ku ez hin ramanan ji te re zelal binîm ziman. Binêre, Govîndayê min,  zanyarî bikare bê gotin û parvekirin. Zanyarî, eger zanyarek biceribîne bîne ziman, her tim mîna şêtî dixuye."

Ev gotinên Sîddhartayê lawê Samanan e. Sîddhartayî di zaroktiya xwe de heya kamiliyê wekî zarokekî zêrîn gotina bav û kalên xwe kir, dema xwe bi zikr, dûa û rojiyê ve derbas kir. Lê rojekî biryar da ku dev ji dewlemeniya malbata xwe ber de û tevli komên gerok ên sofiyan bigere. Lê gelo sofîyên gerok ji çi digerin? Dibe ku bi hezaran bersivên vê pirsê hebin. Ji ber ku her bersîv bes bi aliyê kesê ew peyda kiriye ve tê têgihîştin, em bes ji dûr ve disekînin û bi tilîya xwe îşaret dikin; hove!!

Herrmann Hesse zêdepariya jiyana xwe li Hîndistanê derbas kiribû û vê navberê de jî bîr û baweriyên vê erdnigariyê li ser wî gelekî bandor kirin. Dema ku  sala 1922an de Sîddharta der çû, civata Ewropayê di derbarê bîr û baweriyên li wê erdnigariyê de zêde haydar nîn bûn. Piştî derçûna pirtûkê ciwan di bin bandora jiyana Budda de man, gelek kesan berê xwe danê Hîndistanê ku zanyariya jiyanê "bi dest bixin". Lê wekî Sîddharta li ber çêm ji Govînda re jî gotibû; çem li her derê ye, bes divê tu guhdarîkirinê fêr bibî. 

Ev pirtûka hêja bi aliyê weşanxaneya Rûpel ve di sala 2015an de li Stenbolê hatiye çapkirin. ( https://www.facebook.com/We%C5%9Fanxaneya-R%C3%BBpel-Rupel-Bas%C4%B1m-Yay%C4%B1n-147064825448775/ )
Wergera pirtûkê bi aliyê Hûseyîn Kartal ve ji zimanê resen, Almanî hatiye kirin. Bi raya min hin caran di hevoksaziyê de pirsgirêkên biçûk henin ku meriv nikare carekî de bixwîne û fêm bike. Lê dibe ku ev jî kêmasiya xwîner xwe be çimkî hevoksaziya pirtûkê a Almanî jî hinekî cuda ye û hêsa nîn e ku wergêr bi zimaneke kêm hatiye bikaranîn hemû wateyan ewqasî xurt bide.  

ANTABUS

Piştî demeke dirêj min cardin pirtûkeke bi zimanê Tirkî hatiye nûsîn xwend. Belê min berê zêde bala xwe nedida ji kesên bi zimanê wan dinvîsin (Xêncî Murathan Mungan). Lê êdî dibînim ku hem di sînemayê de him jî wêjeyê de nifşeke nû ya jinan ji nav "civaka wan" derdikeve. Bo nimûnê di sînemayê de Zefîr a Belma Başê (https://g.co/kgs/pjKqhx) di wêjeyê de jî Antabus a Seray Şahînerê (https://www.goodreads.com/book/show/22050136-antabus ).  Bila niha Zefîr bisekine bo nivîseke din lê ez ê hewl bidim ku derbarê Antabusê de çend tiştnan bibêjim. 

Pirsa Yekemîn: Dema meriv her roj ducarî bi hezaran neheqî,zilm û zordarî, kerasetên cuda cuda tê meriv çawa dikare vê rewşê rave bike? 


- Nizan im. Dema ku Kurdan bersîva vê pirsê dît dibe ku gelek berhemên wêjeyî ên şayeste bi kurdî bên nûsîn. Lê niha dibe ku bersîveke hêsa û pratîk wiha bê dayin; Seray Şahînerê jiyana Leylayê bi zimanekî nîv-tirraneyî, niv-cidî vegotiye. Heke min zimanê Antabusê terîf bikira min ê bigota; dişibe ew kenê ku dema meriv zêde hêrs dibe tê bêhemdî mirov li ser rû mexel dide, naçe! Erê, Jixwe heya meriv nikaribe tirraneyên xwe ji xwe, jiyana xwe, rewş û êşa xwe neke ka gelo meriv çawa bikaribe derbarê wê de xeber de?

Pirtûk bi hin kurte-nûçeyên di derbarê jinên hatine kuştin, zêlandin, tecawizkirin de dest pê dike. Him jî Şahînerê wisa "wêje" nekiriye ha, hema hin nûçeyên rojanê li rojnameyan hildaye. 

Çîroka Leylayê ji bona gelemperiya me gelekî nas e. 

Feqîrtî, koçberî, karkerî...

Çîroka Leylayê ji bona hinekan ji me zêde rast e. 

Tundiya mêran, zîndanîbûna li malê, tecawuz...

Leyla dema qîzeke 15 salî ye malbata wê koçî li Stenbolê dike. Di sêrî de destûrê nadin ku ew bi tena serê xwe biçe li dikanê bê, lê axiriyê de tunebûn zorê dide li ser malbatê û Leyla diçe li konfeksîyonê de kar dike. (Gelo di konfeksîyonên Stenbolê de çend hezar Leyla henin? Min çend Leylayên Êlihî dîtibûn, zêde Leyla bûn.) Piştî gelek bûyerên ku "ji bona gelek jinan rojane" nin Leyla kêra nîn davêje zikê "mêrê xwe." Û axubet li serê hemû Leylayan... Bi kurtasî çîrok ev e. 

Çima dê bê xwendin?

Ji ber ku wêje ew e ku bikaribe ji me bide zanîn, fêmkirin û dawiyê de rêya guhertinê ve ke. Pirtûka Seray Şahînerê ew êşa êdî me jiber kiriye lewma jî bêkêr bûye hildide dide ji rûyê me. 

Ji Tewratê Beşa Waîz

"Her tişt pûç û vala ye"

Ev gotinên Waîzê lawê Dawîdê ku li Yerûşalimê qraltiyê dike, nin:

  ² Waîz dibêje “Her tişt pûç e, pûç û vala ye, pûç û vala ye.”

 3 Çi dikeve ji destê mirov?
Piştî hemû ew keda di bin tavê de dide?
 4  Mirov nifş bi nifş tên û diçin
Lê dinya heya ebediyê dimîne
 5 Roj hil tê, roj diçe ava,
Her vedigere li zikê maka xwe.
 6 Ba ber bi başûr ve diçe, vedigere li bakûr, 

Lêdixe û vedigere ba
Her bi heman teşeyî.
 7 hemû robar dikişin ji nav deryayê,
Dîsa jî derya tijî nabe.
Robar her vedigerin ji çavkaniya xwe.
 8 Her tişt çetin e,
Wekî gotin têra ronkirinê nake.
Çav bi dîtinê têr nabin,
Guh bi bihîstinê tiji nabin.
 9 Berê çi qewimî be, yê cardin biqewime.
Berê çi hatibe kirin, yê cardin bê kirin.
Di bin tavê de tu tişteke nû nîn e.
  10  Gelo tu tişteke ku kesek bikaribe bibêje “dêhna xwe bide ev tişteke nû ye“ heye?
Her tişt ji berê ve, gelek salan beriya me jî hebû.
 11 Nifşên berê nayên jibîra kesî,
Nifşên dahatûyê yê jî bi aliyê nifşên piştî xwe ve neyên bibîr hatin.

Zanatî Pûç e

12  Ez Waîz, dema ku li Yerûşalîmê qralê Îsraîlê bûm13  mi min xwe kire xizmeta lêgerrin û têgihîna her tiştên ku di bin van ewr esmanan de tên kirin. Ev barekî çetin e ku Xwedê ji bona mirov pê mijûl bin kiriye para wan. 14  Min  hemû kar û xebatên di bin tavê de tên kirin dîtin; hemû vikûvala nin, hemû ew hewldanên ku girtina bê nin 15  A çep nayê rastkirin, a kêm nayê jimartin.
 16 Min ji xwe re got, “Belê, min zanîna xwe ji zanîna hemû kesên beriya min li Yerûşalimê qraltî kirinê zêdetir kir.“  “Min zanîn û zanatiyeke bêserûbin peyda kir.” 17  Min xwe fedayî têgihîna zanînê, zanetiyê, dîntiyê û bêaqiliyê kir. Têgihîştim ku ev jî bes hewldanek e ji bo girtina bê 18  Ji ber ku zanetiya zêde êş û kedera zêde derdixe holê, her ku zanîn zêdetir dibe êş jî zêdetir dibe. 

(Ji zimanê orjînal nehatiye wergerandin. )

Nîşeyek

Wê êvara şilve, dîsa terpe terpa Hespê Boz dihat lê tu kes ji ber Erez nedihat. Bejna qerimî bi peyvan dilîst, peyvek  ber du gûzan nedida. Ma çi ye qîmetê peyvan? Du gûzan ji nav tilî pêçiyên cemidî de bi rûyekî posîde dinêrin. Digotin terpe terpa Hespê Boz tê, wê digot; dibêjin terpe terpa Hespê Boz tê (Na, naşêm derbarê "tu kesê nayê" de xeberdim cardin) Bejna qerimî sekinî û got; te ji bîra min yekî gotibû "Ziman kêrî eşkerekirinê nayê, kêrî veşartinê tê. Hewceya mirovan ji veşartinê hebû lewma ziman afirandin." Tilî pêçiyên cemidî bi şanazî keniyan. 

Bejna qerimî ji nişke ve çîk ra bû - te her dizanibû we ê bi gotinên pirwate derê çêm biximtîne- lê çavên xwe zoq vekirin got; ditirsim, ditirsim, ditirsim... Şevereşka di kûrahiya dilê wê de her dikeliya, terpe terpa tişteke nû, tişteke mezin, germ, kûr, nepenî, tirsnak...

Mirov

Bêhna xwe bi xwe re tînin.

Dihêlin,

û diçin

Rojekî tên û roja din diçin

Lê

Bîrhatinan bi xwe re nabin

Mirov tên

Bîrhatinên xwe dihêlin

û diçin

Mirov rojekî tên

Û hemû rûpelên salnamê dibin bihar

Û dema diçin

Çar serdem payîz

Bi xwe re nabin

Mirov tên û diçin

Birhatînan û payizê li pey xwe dihêlin

Mirov dema tên stranên xwe dilorînin

Lê dema diçin

Wan bi xwe re nabin

Mirov tên û diçin 

Lê di hesreta me de

Helbestên me de

Û di xewnên xwezdar ên şeva me de

Hemasa dimînin

Nehêlin...

Wê rojê; bi xwe re bibin her we çi anîbe

Gava hûn çûn

Tu car venegerin

Ji xewn û bîrhatinên me

(Herta Müller) 

Wê êvara şilvê me bi tilî pêçiyên cemidî peyvan dilîst. Wê li ber du gûzên genî derxist helbesteke Müller'ê pê ve da. Lê em dîsa jî, nizanim, em dîsa jî ditirsiyan...

Ka Werin Em Mirovahiyê Bikujin!

-Çima, mirovahî miriye!
-Rêza min bona her mirovî/ê heye.
-Beriya her tiştî, a herî girîng mirovahî ye.
-Bes ji bona ku tu jî mirov î ez rêza te digirim.

Ev her yek gotin pakêtên rezîltiya mirovan ên hevpar in. Mirov rezîl, xweperest û bê şerm e. Ji bona bikaribe ku rezîltiya xwe ya durû binecil bike neçarê pejirandina mirovên din e. Lewma jî gotinên wiha pakêt amade dike ku dema hewce pê bû, bi hêsayî ji bêrika xwe derxe û bikar bîne. 

Sê mehan beriya vê du leşkerên tirkan, tanka xwe bi zanetî (bê zanetî be çi diguhere!) li ser xanîyekî re ajotin û zarokekî 6 salî hate perçiqandin ê din jî bi birîneke xedar filitî. Yan jî me wisa dizanibû. Lê îro li gorî nûçeyeke Sputnîkê ew zarok jî mir. Li binê nûçeyê şiroveyên mirovan dixwînim. (Belê, dikarim milên xwe kêr bikim, esrar û vodkayê tevlihev bikim, an jî şiroveyên binê nûçeyên tirkan bixwînim.) Nêzikî 10 tirkan qîr û gemara dilê xwe bi zimanê xwe rave kiriye. Çend mirovên (Nabêjim Kurd, ji ber ku Kurdbûn têgihîn û helwesteke neteweyî divê) ji Bakûrê Kurdistanê jî bi zimanê tirkan ji van pakêtên li jorê hinek avêtine li ser hevdu; mirovahî girîng e, ew zarok jî mirov bûn, em jî mirov in... Vedigerim û rûpelên wan Tirkên gotine ku "şikir dinya ji du pîçên kurdan xelas bû, madem ku zarok bûn li wir çi dikirin, xwedê rehma xwe lê bikê, lê gerê malbata wan ji wan xwedî derketa" nihêrî. Jineke gotiye ku "şikir dinya ji du pîçên kurdan xelas bû" wêneyê zarokeke otîstîk parve kiriye û dibêje ku ji kerema xwe, bona mirovahiyê alikariya malbata vê zarokê bikin. Mêrekî navsere li destpêka rûpela xwe wiha nivisîye "Önce İnsanlık/ Beriya her tiştî mirovahî." Û kesên din jî anegorî nirxên xwe kesên xwedî malbat, zar û zêç yanê anegorî nirxên civakê gelekî "meqbûl" in. 

Ew ên ku dilê xwe ji kuştina du zarokan xweş dikin mirov in û ji mirovahiyê bawer in. 
Ew ên ku li ser navê her du zarokan bangewaziya mirovahiyê dikin mirov in, ji mirovahiyê bawer in.
Her du zarokên perçiqandî mirov bûn. 

Vegerin li dîroka mirovan bibêrin; gelo hûn ê bêyî şer, tecawuz, kuştin, koçberî, zilm, zordarî, hevdu zêlandin û  şêlandinên "pîroz" çi bibînin. Ew tişta ku jê re dibên tarîx/dîrok/he-story xêncî kuştin û mirinê çi dihewîne? Ev gotin, derbarê dîroka di navbera mirovan û mirovan de bû. 

Lê gelo dîroka navbera mirovan û ajalên/hewvanên din de çi dibêje? 
Hema dev ji ew laşên mirov jê re dibên "kebab" berdin, dev ji sol/pêlav û çenteyên xwe yên bi çêrmê ajaleke din hatiye çêkirin jî berdin bes çîroka Dodo'yan binêr in. Mirovan koka wan balindeyên şên û henekbaz anî, çimkî ji mirovan nedireviyan. 

Tevgera Kurdan a herî mezin êdî dibêje "Em tevgera mirovahiyê nin!" 

Lê hîç kesekî "mezin" nepirsî; kî nin mirov û kîjan mirovahî?

Ne mirov cinseke homojen e, ne jî mirovahî têgiheke pîr û pak e. Dagirker jî mirov e, kesên li hemberî dagirkeriyê şer dikin jî. Tecawuzker jî mirov e, ew kesa tê tecawuzkirin jî. Sermayeger jî mirov e, ew karkerên wekî koleyan dixebitin jî. 

Lê mirovahî? 
Dîroka mirovahiyê li ber çavan e, lê heke ew qasî dema we nîn be vegerin jiyana xwe binêrin. Mesele ew e ku her mirov anegorî berjewendiyên xwe hin kesan wekî mirov qebul dike û hin kesên din wekî mirov qebul nake. Min ji we re qala ew kesên wekî mirov nayên qebulkirin "ajalên din" kiribû ne wisa? Ew jina Tirk mirov e û anegorî nirxên xwe gelekî jî mirovperwer e. Lê dilê xwe bi kuştina zarokeke Kurdan şa dike. Çimkî anegorî berjewendiyên wê ew zaroka mirov nîn e, "pîçekî Kurdan" e.

Lê gelo "tevgera mirovahiyê" çi ye?

Dê bo çi û çawa mirovahiyê biparêz in? Yê mirovahiyê ji kê biparêz in? Eşkere ye ku mirov ji zûve bûne desthilatdarê hemû dinyayê. Lê heke ev agahî şaş be û şerê tevgerê li hemberî Meymûnên Qûngewr be, divê ez niha ve rasterast bibêjim ku ez alîgirê meymûnan im. 

Li hemberî dagirkeriyê dê şerê rizgariya neteweyî bê kirin.
Li hemberî mêtinkariyê dê şerê dij-mêtinkar bê kirin.
Li hemberî bavsalariyê dê şerê femînizmê bê kirin.
Li hemberî sermayegeriyê dê şerê çînî bê kirin.

Bona ku wekheviya di navbera mirov û mirov an, mirov û ajalên din bê sazkirin; ka werin em mirovahiyê bikujin! 

Mirin 2

Kezîya berxikê dergistîyê mirinê be jî, êvarên hênik ên havîna dereng henîn ku aramî û fêmdarîyeke bêsînor dixin ji dilê wê. Xwedêgiravî kujerekî çavzerî bêom ji wir re derbas nedibû yan na dibe ku bi kelecaneke kelogirî bigota; evîndara te me ey kujerê delal! Xwedê te bibexşîne min ey xelaskerê bêrehm!

Lê li hin bajaran "niha" zêde fireh e. Berlîn jî yek ji wan bajaran e ku nihayên devken, bisebr, zarşirin dihewîne di hembêza xwe de. Nihayên fireh gotinên yekalî nadin li ser zimanê merivan. Wateya gotinan jî ji vê firehîyê nesîbê xwe digire, ew jî fireh, piralî, pirasoyî dibin.

Yanê heke kezîya berxikê bi kelecan derkeve li meydana aşiqan ma kî dizane govenda çi dewat an bobelatê tê girtin? Dê meriv ticarî qîma xwe ji kelecanên nihayên fireh neyîne. Xwedê meyser bike...

Şev û Talûke - Axaftina Andrea Drowkînê

Meşa ku bi navê “şeve cardin bidest bixe” hatiye lidarxistin bangewazîyeke bo kesayeta me ya hestiyar. Wisa kirine ku divê em, wekî jinekî bi taybetî ji şeve bitirsin. Şev ji bona jinan tijî tehde û talûke ne. Heke jinek şevê bi tena serê xwe li sûkê de bimeşe, ev yek bes nayê wateya ku ev jin di bin rîska tacîzkirinê de ye, her wiha wateya vê yekê –anegorî hişmendîya mêrsalar- ew e ku ev jin bi zanetî û dilî dixwaze bê tacîzkirin. Ew jina ku ji tixûbên şevê derbas dibe êdî qaçaxê zagonê ye ku rêzika bingehîn a tevgerana şaristanî xira dike: jineke binamûs şevê dernakeve li derva, heya bi tena serê xwe an ji tevli hin jinên din qet dernakeve. Ew jina ku şevê bêyî gergûnka xwe derdikevin li derva an wekî kuçegêrok an jî orispîyeke pozbilind a ku nizane çawa tevbigere tê dîtin. Polîsên şeve –yanê tecawîzker û mêrên din ên ku derketine nêçîrê- xwedîyê ew mafî nin ku zagona şevê bicih bînin: jinan bi nermovingo temaşe bikin û wê ceza bikin. Ketin li pey me hemûyan û gelek ji me hatin girtin jî. Her yek jina ku ji rêgezên civata şaristanî haydar, baş dizane ku divê xwe bi şevê biparêz e. Lê heke ew jin wekî “keçeka qenc” li malê bimîne û derîyan ji ser xwe de dade jî şev wê tehdît dike ku bi zorê bikeve li hindur. Ew heywanên dirrinde ku li pencere diteyîsin, xwe bi borîyan digirin hildiperikin, zirzeyan vedikin û ji kûlekê re dikevin hindur şevê digel xwe tînin. Bo nimûne ev nêçîrvan di fîlmên vampîran de wekî romantîk tên nîşankirin. Nêçîrvan notanî dûxanê ji derz û qelşan re dadiwêre. Digel xwe mirinê û seksê tînin. Qurbanî vedikişin; li hemberê seksê berxwe didin, heya ku xwe teslîmî kelecana nêçîrvan dikin û şeqên xwe ve dikin, sîngên xwe yên rût û tazî pêşkêş dikin û dikevin “evînîya” wî. Piştî ku qurbanî bi tevahî xwe teslîm dike êdî şev ji gef û gurra xwe dest berdide ji ber ku êdî qurbanî jixwe mirî ye. Jinik gelekî şêrîn, gelekî jinane û gelekî mirî ye. Belê wiha ye, ev qaşo-romantîzm tecawîz e ku bi nêrînên watedar hatiye xemilandin. Şev dema romantîzmê ye. Mêr jî notanî ew vampîrên ku mirov xwezîyên xwe pê tînin, diçin bo xapandina jinan. Notanî vampîran derdikevin nêçîrê. Şev destûrnameya qaşo-romantîzmê dide û romantîzim vediguhere destdirêjîyê. Ew îqameya ku derîyên derîyên wê darê zorê tên vekirin carna mal, hemasa beden û carna jî ew tiştê ku hin kes jê re dibên giyan e. Jin tiktenê ye û/an jî ji xewê de ye. Mêr ji hebûna jinê dixwe heya ku jê têr dibe an jî jin di destên wî de dimire. Kûlîlkên jin xapandinê ew in ku berîya qurbanî tê kuştin bi aliyê kujer ve tên pêşkêşîkirin. Kincan li laşê wê dikin, wê dirêj dikin û bi merasîmekî ve dest didin li ser hebûna wê, êdî ew heta hetayê bona berdevamiya heman tiştê tê bikar anîn. Hemû ciyawazîyên viyanî û takekasî kuta dibin û wisa dixwazin ku em bawerîya xwe pê bînin ku ev kutakirina bi aliyê tecewîzker ve nehatiye kirin, şevê xwe hemû ciyawazî kuta kirine. Mêr şevê bona tinekirina me bikar tînin. Kasanovayê ku mêr wî wekî hosteyê xwe qebul dikin dibêje ku “gava lempe tê vemirandin hemû jin notanî hevdu nin.” Hêmana zayenditîya mêran a sereke ew e ku kesayetî, takekesitî, taybetmendîyên şexsî û vîna jinê tine dike. Loma jî şev ew wext e ku bona pîrozkirina zayenditîya mêran hatiye terxankirin, ji ber ku bi şevan her der reş û tarîyê û di tarîyê de hêsatir e ku ciyawaziyan nebînin, ferq nekin bê ka ew jîn kî ye. Zayenditîya mêran ku ji tevahîya jiyanê, bi taybetî jî ji jiyana jinan nefret dike, dikare bi hovanê bireve, hema kîjan qurbanî bikeve li ber bikûje, bona xwe veşartinê tarîyê bikar bîne, sebra xwe bi tarîyê bînê, tarîyê bike stargeh û xwe pê bihewîne. Şev ji bona mêran efsûnî nin. Ew bi şevê derdikevin bi gerrîna fahîşeyan. Qaşo peyşabûnên xwe şevê dikin. Şevê serxoş dibin û notanî garanan li sûkan digerin. Ew bi şevê dikutin jinên xwe. Cimaeta xwe bi şevê geş dikin. Qaşo- jirêderxistinên xwe bi şevê dikin. Kirasên xwe yên spî şevê xwe dikin û agir alafê berdidin bi xêç. Şeva belûr, ew şeva ku Nazîyên Alman li çawirdora Almanyayê dikan û malên Cihûyan bombe kirin, ew şeva ku heya ku borî tevahîya Almanyayê bi şûşeyên şkestî de ma, ew şeva belûrîya ku navê xwe bi wan şûşeyên şkestî girt. Şeva belûrîya ku Nazîyan hemû Cihûyên ku xwe di cihên ewle de veneşartine û zirze li ser xwe de negirtine qir kirin. Şeva belûrîya ku elameta qetlîamên siberojê, nîşaneya wateya şevê ye. Nirxên rojê dibin derd û kûlên şevê. Hemû komên, cimaetên di bin tehdeyê de ji şevê ditirsin, ji ber ku bi şevan hemû kesên wekî bindeste tên dîtin notanî jinan muamele pê tê kirin: wekî nêçîrekî, lêdanê dixwin, tên kuştin an jî dibin hedefa tûndîya zayendî. Em bi şevan ditirsin ji ber ku mêr bi şevan bêtir xeternak in. Emrîka anegorî xeysetê xwe yî nijadperest tevdigere, dike ku tirsa tarîyê di binehişê me de wekî tirsa reşîkan, bi taybetî tirsa mêrên reşik bicih bike. Bi vî awayî têkiliya gerdîşî ya di navbera mêrên reşik û destdirêjîyê -destdirêjî mîrateya me ya neteweyî ye- bixêztir dibe. Lewre nîgaşa şeva reş wisa pêşniyar dike ku reş bi jixweberî xeternak e. Bi vî awayî li ser têkiliya di navbera şevê, mêrê reş û tecawizê tê girtin. Şev yanê zemanê ku seks tê kirin, dibe zemanê nijadperestiyê, tirsa nijadperest û nefreta nijadî. Li Başûrê Emrîkayê, bi şevan derdikevin gerra mêrê reş ku wî bixesînîn û/an jî linç bikin. Emrîka dewleteke nijadperest e û mêrê reşik jî wekî barkêşê talûkê, barkêşê destdirêjiyê tê hilbijartin. Rêbaza desthilatdariya mêran a sereke dike ku mêrên reşik ji bona nijadên wan kêm bên qebulkirin û wekî serê kulê, wekî nîşaneya zayenditîya hemû mêrtiyê bên bikar anîn. Hîtler jî heman yek anî li serê mêrên Cihû. Li Emrîkayê zêdepariya fahîşeyan bi jinên reşik pêk tên: ev jin wekî pêşnimûneyên sedema hemû qirêjî û gunehkariyan û zayenditîya jinan a ku wekî milkê mêran hatiye pênasekirin tên dîtin. Û bi vi awayî şev ji bona jinan dibin zemanê nijadê û zayenditîyê: mêtinkarîya nijadî û zayenditî tevli hevdu dibe, ji hevdu nayê veqetandin. Şev û reş, seks û nijad. Mêrên reşik bona kirinên hemû mêran tên tawanbarkirin; jinên reşik hemû jin çawa bên îstîsmarkirin wisa tên îstîsmarkirin. Lê belê hikûk û gerdîşa civakî bes wan û bi awayekî tûndî ceza dike. Bona ku em bikaribin vê girêka zordest a ku her şev cardin tev digere çareser bikin divê em cardin şevê bidest bixin, bo ku êdî ne nijad ne jî zayend bikaribe me bi destê vê girêkê tine bike. Şev du alternatîfan raberî jinan dike: an talûke an jî zindan. Lê belê gelek caran zindan jî pir neternak e. Jinên ku lêdanê dixwin mehpûs in. Ew jina ku dûçarî destdirêjîya mêrê xwe bûye, îxtimaleke mezin e ku ev tecawiza li mala wê xwe de hatiye serê wê. Lê wisa didin qebulkirin ku heke em xwe di malê de zindanî bikin êdî talûke namîne. Dîroka jinan dîroka mehpûsîyê ye: sînordarkirina fîzîkî, girêdayîn, qedexekirina tevgeranên jinan, cezakirina hereketkirina jinan. Niha hema em berê xwe bidin li ku derê lingên jinan girêdayî nin. Jineka ku dest û pîyên wê girêdayî bona rewşa me ya heyî nîşaneyeke berbiçav e. Û em hema vegerîn bi kîjan alî dibînin ku êsirtiya me tê pîrozkirin. Aktor George Hamilton di Kontê Nû Draculayê de dibêje “Her jinek xwedîyê ew fantazîyê ye ku kesekî biyanî di tarîyê de destên wê girê bide, fantazîya jinan ew nîn e ku digel Vanessa Redgraveê tevlî meşe bibin.” Xuya ye ku haya Hamîlton bi fantazîya me ya ku digel Venessa Redgraveê tevlîbûna mêşê nîn e. Pîrozkirina şehwanî a koletîya jinan, olên, pirtûkên pîrôz û fîlmên vê serdemê –notanî dest û pîyên girtî- li çawirdora me nin. Bandora koletîyê ew e ku azadîya tevgeranê sinordar dike. Hannah Arenth wiha nivisîye, “ gava ku peyva azadî ji ber guhê me dikeve, ji nav hemû azadîyên ku tên li bîra me de azadîya herî qedîm û herî bingehîn azadîya tevgeranê ye.” Azadîya ku dilê me her ji kuda bixweze em bikarin biçin li ew derê nîşaneya azadîyê ya herî sereke ye. Lewre qedexekirina tevgeranê ji serdemên qedîm pê ve şerta sereke a koletîyê ye. Azadiya hereketkirinê, parçeyekî tevgeranê yî bingehîn e û mêr bi taybetî azadîya xwe di nav tevgeranê de azmûn dikin. Mêr azadîyê û azadîya tevgeranê azmûn dikin lê heman yek bona jinan ne pêkan e. Divê em qebul bikin ku azadîya tevgeranê şertê bingehîn ê hemû azadîyên din e. Heke em anegorî girîngîya azadîyan dorekî çê bikin, girîngiya azadîya tevgeranê li berîya azadîya ravekirinê ye ji ber ku heya azadîya tevgeranê nîn be ticarî azadîya ravekirinê pêkan nabe. Yanê dema ku em bona azadîyê ditêkoşin divê em ji sêrî ve destpê bikin û ji bona azadîya tevgeranê şer bikin. Çimkî heya ku ew nebe hîç azadîyeke din nabe. Rastî ev e; piştî tarî dikeve li erdê destûra me nîn e ku em derkevin li derve. Li hin cihên dinyayê derva ji bona jinan bi temamî qedexe ye lê belê di bin ev demokrasîya ku wekî nimûnê ji hemû dinyayê tê nişandayîn de destûrê didin ku em li berîya ketina tarîyê kor topal biçin bên û bendê nin ku em şikira xwe bi vê rewşê bînin. Divê em şikirdar bin ji ber ku bi taybetî karên me û ewlehîya me girêdayî vê şikirdarbûnê, girêdayî bindestîtiyeke rûgeş, şêrîntîyeke pasif û stûxwarkirinê ye- êdî kîjan anegorî kêfa mêrê ku divê em kêfxweş bikin be ew! Heke em notanî bûkên pêlîstok bin, heke em bona têkoşînê amade nîn bin û wê bendê bin ku zirzeyan li ser me de dadin, me girê bidin, zindanî bikin, zeft bikin, bibin xwedîyê me, dest bidin li ser me divê em şikirdariya xwe pê bînin. Heke em li hemberî dîmenên ku jin tên girêdayin, ziravê wan tê qetadin û tên îstîsmarkirin amade nîn bin ku bitêkoşin divê em bona şikirdarîyê amadekariya xwe bikin. Divê em amade bin bo daxwazîkirina azadîya tevgeranê, ne bes daxwazîkirin têr nake, divê em an vê azadîyê peyda bikin an jî şikirdarîya xwe pê bînin çimkî em baş dizanin ku azadîya tevgeranê esasê bingehîn a hemû azadîyên din e. Divê an em şikirdariya xwe pê bînin an jî bi dil û can wekî “her sê Mariayên Portekîzî” bibêjin “Na! Êdî roj roja raperînê ye: êdî bes e. Êdî ew roj ew roj e ku divê em bi laşên xwe diwarekî daynin.” Bi raya min em şikirdariya xwe zêde bi qencîyên mêran ên biçûk tînin. Bi raya min vê şikirdarîyê êdî canê me zer kiriye. Te bibêji qaşo em ruleta Rusan dilîzîn, her şev çêkên wan li ber enîya me nin. Û her roj bi belengazî şikirdariya xwe pê tînin ku hê jî nehatine kuştin. Em her roj ji bîr dikin ku şevekî dore bê me; ew tehdeya ketober e rojekî diyar û takekasî be. Dibe ku ew kesê ez bim, an jî tu, an jî keseka em ji canê xwe zêdetir jê hez dikin. Her roj cardin ji bîra me derdikeve ku em hema çi ji destê me de hebe ser bi ser didin lê wekî berdel hîç tiştekî nastînin. Em her roj şikirdariya xwe ji destê me de çi hebe bi wê tînin û her şev em an hêsîr an jî tawanbar in- û her du îxtîmal jî zirarê didin me. Roj ew roj e ku em hewar bikin bibêjin “êdî bes e” lê hawara dibê “êdî bes e” ji têra tiştekî nake. Divê em bedena xwe bona ku bibêjin “êdî bes e” bikar bînin, divê em bi bedena xwe barîkatekî ava bikin. Divê ev barîkata notanî oqyanûsê tev bigere û notanî oqyanûsekî gewre be. Divê em bona vê şevê û hemû şevên din cardin bidest bixin hêza xwe ya girseyî, bengîtiya xwe û hemû tirûşa xwe bikar bînin ku jiyan hêjayî jiyînê be, rûmeta mirovahiyê tê der bê. Kirina me ya îşev evqasî hêsa, evqasî zehmet û evqasî girîng e.

https://archive.org/details/pra-KZ4064

Esmanê Şeva Hejmetkar - Derheqa Nothing Personalê de

Clarîsa Pînkola Estes di pirtûka xwe ya “Women Who Run with the Wolves/Jinên Tevî Guran Direvin” de wiha dibêje; berê, çaxên qedîm de wateya peyva bi Îngîlîzî “alone” (tenêtî) yê “all one” bû yanê bi zimanê me; hemû yek, bitûn an jî temam bû. Dîsa ane gorî gotinên Estes’ê wan çaxan wateya tenêtiyê wekî niha neyênî nîn bû çikû heke mirovek “all one” yanî bitûn, temam be dikare xwe şad hest bike, dikare ji xwe, ji hebûna xwe haydar be. Lê belê serdema heyî gelek caran firsendê nade ku em di derheqa xwe de bifikirin, ji hest, kirin û hebûna xwe haydar bin çimkî serîyê me her tim bi aliyê înternet, reklam, tv, muzik, pirtûk û însanên din ve tê mijûlkirin. Di vê serdemê de em her roj derheqa bi hezaran mirovan, serpehatiyan, çîrokan de înformasyonê hildidin lê bi esasê xwe de ne haya me ji wan kes û çîrokan henin ne jî a wan ji me. Em gelekî “îzole” nin lê mixabin hîç “alone” tenê nîn in. Carna bi rojan destê me ji destên mirovekî din nakeve lê em di derheqa hemû hûrgilîyên jiyana wan de agahdar dibin. Lê gelo Nothing Personalê tenêtî û îzolebûn çawa nîşan daye?

Jineke por sor bi tena serê xwe li xanîyekî vik û vala de rûniştiye; wisa xuya ye ku ew mala xwe bar dike. Wê xwe kerr kiriye ji temaşeyî valahiyê dike; zehmet e ku meriv ji nêrîna wê tiştekî fêm bike. Xemgînîyeke bêdawî belavî nêrîna wê bûye, lê hêrs, destjêberdan jî. Bi gustîlka pêçîya xwe ve dilîze. Gelo ev gustîlka zewacê ye? Helbet sedemeka jiyana wê hilweşandiye heye lê Urszula Antoniak bi fîlma xwe ya "Nothing Personal" de vê sedemê rave nake. A girîng ew e ku Anne dixwaze bi tena serê xwe dinyayê re derbas be biçe. Lê paşê çi diqewime? Em ê dawiya fîlmê de bibînin.

Destpêk

Pirsên takekasî nayên qebulkirin- peymana navbera jina cîwan û mêrik de ev e. Jinik di baxçe de dixebite û karên malê dike; ew jî xwarînê û cihê razenê dide wê. Her hewldana nêzikbûnê bi aliyê wê ve bi tundî tê redkirin. "NOTHING PERSONAL", fîlma yekemîn a derhenêra Polonyayî Urszula Antoniak bi awayekî cidî girêdayî vê peymanê dimîne. Fîlm ji nod xûlekî zêdetir berdevam dike lê tevahîya vî zemanî de meriv dikare kêm tiştan di derheqa her du lehengên sereke de fêm bike. Digel hemû mehremîyetê (du mirov li maleke tik û tenê de, xuyaye ku dawîya dinyayê hatiye) di navbera her duyan de dûrahiyeke ku jina ciwan hîç hewl nade xelas bike heye. Wêneyê wan her duyan bi awayekî cidî ji hevdu dûr tê girtin ku bîrewerîyeke rojhilatê Ewropayê ya sade der dide; dewr û berên derava Irlandayê, jiyana sade a mêrikekî tenê ku ew debara xwe bi vî erdî dike (xuya dibe ku hemû kirinên wî yên rojane bes xwendina pirtûkan, karên baxçe û girtina masîyan e), ji gorrepanên berfireh re ba lê dixe.

Urszula Antonîak bi fîlma xwe ya çîrokane ve bala me dikşîne li ser tenêbûneke dilî. Jineke nêzikî 30-35 salî terka “her tiştî” dide û bi tena serê xwe dikeve rêyan.Me bi zanetî her tişt ji nav kevanekê de nivisî ji ber ku destpêkê pê de derheqa jiyana vê jinê yak u ew terk dike, têkiliyên wê, agahiyên takekasî de hîç tiştek nayê gotin. Bes lehenga fîlmê li ser perwaza pencereya xanîyekî vik û vala rûniştiye û gustîlka di pêçîya xwe de ba dide û dawiyê de wê jî derdixe dide li ser perwazê. Meriv dikare bibêje ku lehenga fîlmê berê zewicî bû û êdî hevserê xwe terk dike lê belê meriv dîsa dikare bibêje ku ev gustîlk nîşaneya hemû “zewacan” yanê girêdayîbûn, têkildarbûn, berpirsiyarbûn û heya dîlbûnan e.

Dema berpirsiyariyên bê dawî ji dora meriv digirin, dema têkiliyên rojane ne tetmîn dikin ne jî tenê dihêlin, dema meriv ferq dike ku emr ji nav gilî gotinên bêkêr de dêrs dibe û diçe “çûyîn” wekî peyveke efsûnî diçûrise li ser bêhntengîya me. Nothing Personal fîlmeke çîrokane ye ji ber ku efsûna terkirinê, çûyînê bi awayekî çîrokane, efsûnî hatiye nîgarkirin. Jineke bi tena serê xwe, ji nav bedewîya sirûşta Îrlandayê de bêminet digere, xêncî çentê li piştê hîç barekî wê nîn e. Ew azad e! Belê, lehenga me ji nava sirûşteke ewqas bedew de winda dibe ku meriv dibê qey ew êdî bi bedewîya xwezayê û tehma azadiyê ve mest bûye lê belê ew dema otostop dikşîne pişta xwe ji aliyê seyare tên ve dike ku rûyê wê neyê dîtin. Belê,ev sehneye risteyeke Rênas Jiyan tîne ji bîra me; “Ji qewmê pezkovîyan re xew xeram e!” Di vê pergala bav salar, mêrane de jin jî wekî pezkovîyan dive her hişyar bin ku neyên nêçîrkirin. Jixwe em mafdariya we hinekî şûn ve baş dibînin.Ew ji kamyona mêrekî siyar dibe lê piştî çend lehzeyan ev kesa bi awayekî eşkere, bêtirs û xof dest bi mizdana penîsa xwe dike lewre li gorî çanda mêrane heke jinek bi tena serê xwe otostop kişan dibe dive bona encamên vê azadiyê amade be. Û ew dêrî ve dike pêşiyê çenteyê xwe paşê jî bedena xwe davêje li kêleka rê. Belê xwe nezaniyê ve danayne, çavên xwe nagire û nasekine, bi tirsê xwe kerr nake, ji ber mêr nagere lê çentê xwe hildide û xwe ji kamyonê davêje.Ji ber ku wê mizakereyên di navbera xwe û çanda mêran de bi kurt ve birrîye avêtiye.

  “Her jin bona ku hebûna xwe bidomîne divê baceyê bide çanda mêrane. Ev baçe ew e ku carna li hemberî tacîz, destdirêjî, êrîşan devkî xwe kerr dikî carna jî destê xwe bi zanetî azadiyên xwe yên bingehîn dikşînî.”

Piştî xwe avêtina wê ajokar jî kamyonê dide sekinandin û ji wê re dide xeberan lê belê em dibînin ku ew ji mêrê êrîşkar nareve heya berevajî vê li ser wî de diqare, te bibêjî qey xwe ji dînî davêje.

Hinekî şûnda em dibînin ku ew ê şûşeyek daye ji destê xwe dike ku ji sûlavê tijî ava vexwarinê bike lê mil û pêsîra wê tev de şil dibe, av diçilke li ser her dera wê. Û em çi bibînin baş e! Kanîyeke biçûk li hemberî sûlavê disekine. Meriv dikare wisa şîrove bike ku Urszula Antonîakê bi vê sahneyê xwest rasterast nîşan bide ku lehenga Nothing Personal ê ne bes ji têkîliyên mirovan, ji hemû berhemên mirovan direve. Kanî li wir disekine lê ew pêşiyê nabîne, piştî ku şil dibe û nikare avê vexwe çavên xwe li kanîyê dikevin. Belê ev sahneya di derheqa dawîya fîlmê de fikreke girîng dide lê em niha nakevîn vê mijarê.

 Jin û Malbat

Ew devê sergoyên tesîsa rawestanê ve dike, xwarînên nîv-genî, sandwîçên nîvcî derdixe, bi cihên negenî ve zikê xwe têr dike li hemberî wê jî malbatek digel du zarokên xwe rûniştine û xwarinên xwe yên baş ambalajkirî dixwin. Jina xwedî malbat dipirse “hewceya te ji alîkariyê heye?” û ew dibersivîne “na, lê ya te?” Jina xwedî malbat mirûzê xwe tirş dike, vedigere li ber xwe lê îcar jî ew nasekine û dibê; gelo hûn dikarin hinek xwarin bidin? Lê bersîv amade ye; na! Xwarin bona zarokên me nin.

Malbat sazîyeke dabeşkar û girtî ye. Endamên malbetê li hemberî mirovên “biyanî” yên ji ne malbatê her tim piştgiriya hevdu dikin- an jî wisa tê qebulkirin ku divê bikin. Lê lehenga Nothing Personalê him bi bersîva xwe ya curetkar ve mirûzê jina xwedî malbat tirş dike him jî dawiyê de hinek xwarin dixwaze. Yanê him dibê ku “belê ez tenê me lê ji te kêmtir nîn im, ji malbatbûnê bawer nebe, dibe ku hewceya te jî ji min hebe” him jî dîsa dibê “ji destketiyên jiyana xwe hinekî jî bide min.”

Romantîzm

Nothing Personal wekî berhemeke Ewropî hatiye çêkirin, nêrîn û hişmendiya Ewropî temsîl dike û ji vê yekê haydar e yanê jixwe îddîayeke wê ya din jî nîn e. Bona vê taybetmendiyê ye ku em dikarin bibêjin “Nothing Personal” vejarteyeke erênî ye. Her çi qasî di fîlmê de bandora romantîzmê bi awayekî eşkere xuya bibe jî Nothing Personal ji îddiaya resenitîyê dest dikşîne û dîmena Irlandayî ya bervelav serobino dike. Fîlma Antonîakê bi taybetmendiyên komedîyên romantîk ve dest pê dike; jineke ciwan terka jiyana xwe ya netetmînkar dide û dikeve rêyên welatekî biyanî ku li wir ew hin nirxên nû keşf dike û ji kesekî niştecih re yanê ew mêrikî re têkiliyekî ava dike. Wekî Rosa Gonzálezê jî gotibû gelek fîlmên vê axirîyê Irlandayê wekî cihê wan “rêwîtiyên pakkirina giyanî” hildibijêrin. (2010). Cihê Nothing Personal lê hatiye çêkirin bes bi Connemarayê ve hatiye sînorkirin û derhenêr hevpeyvînekî  de di derheqa vê mijarê de dibêje ku ev biryareke awarte bû ji ber ku stîdyo li County Wicklowê bûn û derfetên bo fîlm çêkirinê ên li Connomerayê ew qasî nebaş bûn. (Antoniak 2009). Lê belê ev dejavantaj bi awayekî hêsa bona giranîya sembolîk a fîlmê hatiye bikar anîn. Di bin bandora romantîzma Ingîlîzan de ev herem bi israrî wekî sembola şêwazeke jiyanê ya gundewarî û sade lê dîsa jî bi aliyê giyanî ve dewlemend hatiye dîtin, ku ev yeka dikare jehrkûjîya xerabîyên modernîteyê bike. (Duffy 1997: 67-69). Ev dîmena Rojavayî hê di salên 1990î de bi The Field’a Jim Sherîdan ve hate vejandin û Nothing Personal jî bi awayekî bêminet xwe girêdayî heman şêwedarbûnan dike. Fîlm di destpêkê pê de navbera Ewropaya Parzemîn û Irlandayê de dijbertîyeke rasterast ava dike: Ewropaya Parzemîn wekî bajarî, modern û materialîst tê pênasekirin û dibe nîşaneya bêganbûnê lê Irlandayê jî wekî nîşaneya gundewarîtîyê, jiyana berîya endûstrîyê, nirxên giyanî û ahenga jiyînê pênase dike.     

Her ku mijar tê ravekirin dijbertiya navbera “modern” û “nêrît” ê zêdetir eşkere dibe lewre dibe ku bê gotin Nothing Personalê xwe li ser “rêzgeha îdeolojîya kapîtalîst” ava kiriye. Di navbera Ewropaya Parzemîn a bajarî û Irlandaya gundewarî de şahrêyeke wekî nîşaneya guhertina demê hatiye bikar anîn heye ku ev yek di derheqa dema mijarê de hin delîlan dide: hîç nebe wisa xuya dibe ku ew aşên bê nîşan didin ku fîlm di dema heyî/niha de derbas dibe. Gava ku lehengê fîlmê derbasî cihê dûyemîn (Irlanda) dibe rêçên hemçaxiyê jî kêmtir dibin, bo nimûne kiryarên wekî çêmen qutkirinê tesîreke wisa dide ku ev kiryara ji dema borî hatiye kirin. Di tevahiya fîlmê de wekî alafeke medyayê bes radio heye. Dibe ku ev radyo derheqa jêderên bûyerên sosyal, polîtik û aborî ên dibe ku bicihkirina bûyer û demê de alikariye bikin agahiyan bide lê nûçe bes di derheqa spor û mûzîkê de nin.

Sêhreka Ecêw

Piştî çend rojên ji nav sirûşta Îrlandayê ya bêhempa ve ew bi tesadûvî rastî xanîyekî tê. Çawa ku çîroka bi navê “Fatika êtîm” de Fatik dema dikeve ji mala 7 cûceyan dest bi şûştina kirasên qirêj, malaştina malê dike, lehenga Nothing Personalê jî cihê fîncanên qewhê rast dike, derbasî jûra razanê dibe û li ser nivîsan hereketên pevşabûnê dike. Lê meriv bi hereketên wê ve dikare fêm bike ku ew her çi qasî bi tena serê xwe be jî hereketên wê nîşan dide ku ev pevşabûneke (an jî xwe-şabûn) takekasî nîn e. Kesekî/a xeyalî heye. Jixwe dema ra dibe li ser xwe çend têl porên xwe dirûçikîne û dide li ser nivînan.Meriv dikare bibêje ku lehenga Norhing Personalê her çi qasî bi daxwaza tenêtîyeke têkûz/ temam ve derketibe rê jî hêdî hêdî meriv dibîne ku wê xwe bi temamî  bona mirovên din û têkiliyan negirtiye.

Hemû ev gotinan ji bona temaşevanên minimal gelekî xeternak xuya dibin, lê bi awayekî ecêwî, na wisa nîn e. Dibe ku sedema vê artist Verbeek be lewre ew te bibêjî qey ji bona bibe artîs hatiye li ser rûyê dinyayê. ji Verbeekê tê ku rolê xwe yî nazik bi saya hin nêrînên kurt û watedar ve ji têra xwe saxlem bike. Dibe ku ew dîmenên tenêtiya bakur-rojavayê Irlandayê yên nepenî lê misoger ji nişke ve daxwaza ku meriv ji nav xwezaya hovane de bi tikûtenê şer bike dide. Ev jî efsûna fîlmê ya ecêw e ku her tiştî gelekî eşkere û siruştî dide qebulkirin lê dibe ku heman efsûna bibûya sedema bêhntengî û xemgînîyê jî. Lê belê wisa nabe.   

Heya ku çîrokeke evînîyê jî heye. jinik, mêrikê kal û tenê nas dike ku mêrik piştî mirina jina xwe li mala xwe ya gelekî tenha de bi tikûtenê û ji nav rihetî û luksê de dijî. Ev yek rasterast dijberî jîna wê lê dawiyê de mêrik bû kesê herî nêzikî wê. Peymana wan ew e ku jinik li karên baxçe û malê de bixebite pêşberî vê jî mêrik xwarînê bide wê. Jinik bersîvandina hemû pirsên takekasî red dike- heya ku navê xwe jî nabêje- li derve bi tena serê xwe xwarinê dixwe, çadira xwe ya biçûk de radizê lê her du bi gavên biçûk hêdî hêdî nêzîkî hev dibin. Di nav kar û barên rojane de gava çavên wan rastî hevdu tê dibişirin, bi diyarikirina tiştên biçûk yên wekî teyîpekî an jî xwarineke kartolan dilê hevdu şa dikin, xwe kerr dikin lê ev yek nikare veşêre ku bala wan çi qasî li ser hevdu ye. Ew bi dizîngava tev digerin, ji dostanîya hevdu şa dibin lê dev ji dûrahiya wan bi zanetî hilbijartibû bernadin.

Dawîyê de xwedîyê xênî derdikeve tê û em fêm dikin ku wî jî tenêtiyeke dilî hilbijartiye lê ew li gorî wê aram, xwebawer û biryardar e. Pêşîyê rêzikên têkiliyê bi aliyê wê ve tên dayin; Nothing Personal! Yanê dive hîç tiştekî takekasî parve nekin, heya ku navên hevdu jî nizanibin. Lê di dawiyê de em dibînin ku jinik wekî pêzkovîyeke fêrî şekirê destê mirovan bibe, gav bi gav kedî dibe û bêtirîn dikeve li malê. Mal/xanî aîdî mêrik e û jinik gav bi gav dikeve ji nav xanîyekî din an jî girêdayî têkiliyeke din dibe. Lê îcar jî dora revê tê ji mêrik. Em dibînin ku jinik êdî bona dermanên mêrik endîşe dike, wî û tendûristiya wî re mijûl dibe lê berteka mêrik gelekî xerab e. Diyar e ku mêrik ji sêrî de xwe ji bona têkiliyê vekirî nîşandibe jî tixûbên wî yên takekasî bi awayekî kûrtir diyar in. Belê ew bi rihetî mala xwe jê re parve dike, navê xwe û çîroka jiyana xwe rave dike lê dîsa jî rê nade ku “kesa biyanî” bi temamî bikeve “mala” wî. Belê, jinik ji sêrî de tûndiyê, têkiliyan, mirovan direve û bi awayekî eşkere berteka xwe li hemberî hemû hewlên nêzikbûnê nîşan dide lê dawiyê de bi dilî dikeve “mala” kesekî din û heya dema Martin laşê kêrgûşka mirî davêje li rûyê wê, yanê tûndîyê ji wê dike Anna dîsa wekî pezeka kedî dide pey wî û diçe li malê.

Bi rastî fîlm nikare rehendên civakî û polîtîk ên ku herî zêde temsîla tundîyê ve eyan dibe bi awayekî serkeftî bigîne. Ji Nothing Personalê pê ve tundî bi dizîngava der tê, ji nişke ve û bi israrî xwe nîşan dide. Temaşevan bi cara yekemîn tûndiyê li şahrê, gava ku ajokar bi awayekî zayenditî Annayê aciz dike dibîne. Her çi qasî ew bikaribe bireve û xwe ji êrîşkar xelas bike jî, êrîş berdevam dike heya ku ew diçe û li nav dîmena bihûştî a bestên Irlandayê de winda dibe. Her çi qasî bi tevahiya fîlmê de tundîti bi şêwaza zayenditîyê ve hatibe nîşandayîn jî vê şûnda êdî cureyeke tundiyê yî din jî derdikeve li hole. Êdî tundî di navbera du mirovên xwerazî de ye û mêrbûn û jinbûn ji nav vê tundîtiyê de bibandorkar nîn e. Navbera van her du kesan de êdî bandora zayenditîyê kuta bûye, ev her du mirov ji dûrî jinbûn û mêrbûnê wekî tu kesan ji hevdu re têkilî daydinin.  

Di dawiyê de em dibînin ku Martin tenêbûna xwe diafirîne û diparêz e lê Anna bi awayekî hêsayî dev jê berdide. Li cihekî de Martin ji Annayê dipirse dibê tu çi dixwazî? Bersîva Annayê pir sade û hêsa ye; dixwazim wekî te bim, li vir tik û tenê. Lê sahneya dawîn de em dibînin ku Annayê dîsa çenteyê xwe daye li pişta xwe çûye li hostelekî.

Nivîskar: Rojda Yaşik, Pêşrew Mohammed

https://youtu.be/eihdodhAxzk

Mirin

Bin taveke tapesarî de mirinê difikire. Gotina "wî" tê ji bîrê; her tiştê din di derheqa jîyînê de ye, lê mirin? Dema mirin tê êdî hîç tiştekî din namîne. Mirin wekî bayekî sar û bihêz rûyê wê dadilêze derbas dibe, nasekine, her tiştî bi xwe re nabe lê nola gilêza kuçîkekî nexweş ji dev û çenga wê re diniqute. 

Derheqa mirinê de fikirîn xweş e. Dema derheqa mirinê de difikire wisa dibê qey heke agir alaf ji dora xênî bigire bi pêlkirina yek tuşê ve dikare bifire û ji nav êgir derkeve biçe. Mirin nola çareserîyeke efsûnî dibirriqe carna... Lê heke pêlî wê tuşa xelasker bikî êdî mirin jî namîne jiyîn jî, çareserî jî namîne, agir alaf jî. Lewma bi meraqa berxeka li ber kêre zimanê xwe dirêjî tûjahiyê dikî. Dikenî û xeber didî, pirtûkan dixwîni, çayê çê dikî, carna porê xwe şe dikî û te duh cotek giharên nû standin. 

Çendî bi hêvîya dîtina tişteke nû ve destê xwe dirêjî mirinê bikî te dîsa bibînî ku mirin nola pirtike pîneyê zîtolzîtolî ye ji nav dev û diranên wêjeyê de. Wêje wekî dantêl çêkirinê ye, bes kêrî derbaskirina zemên tê. 

Çend caran bi gilî gazinan qala wan ên li nav sûkan, ji ber çavê her kesî hatin kuştin, hatin kizirandin, hatin herijandin bikî te bibînî ku mirin alafek e, bona berdevamiya heman terraneyê. 

Zûr bû nava çavên mirinê nihêrî. Mirineke şîrogermî, hêsa, sivik û tenik... Gelo rengek ji dilê Woolfê hîç herikî bû ji nav rihê vê wardekê?